محمد سعيد وهبه يكي از شيعيان كشور سوريه است كه در سال 1364 براي زيارت به مشهد آمده بود وي پس از بازديد از موزه هاي آستان قدس اظهار داشت كه مجموعه بي نظيري از صدف ها و حلزون ها دارد و مايل است آنها را به آستان قدس اهدا نمايد. ايشان اين مجموعه را كه 1282 قطعه بود با هزينه شخصي خود به دفتر آستان قدس در تهران ارسال نمود كه از آنجا به اداره موزه ها در مشهد منتقل گرديد. پس از تحويل و تهيه اتيكت و مشحصات آنها در طبقه همكف موزه قرآن بصورت نمايشگاه موقت به معرض نمايش گذاشته شد كه با استقبال بي نظير بازديد كنندگان مواجه گرديد بخاطر توجه زياد علاقمندان و بازديد كنندگان با افتتاح موزه هاي نقاشي، سلاح، نجوم، ساعت و ظروف درتاريخ هشتم تير ماه 1378 همزمان با ميلاد با سعادت پيامبر عظيم الشان اسلام حضرت محمد بن عبدالله (ص) و امام جعفر صادق (ع) بخشي از طبقه اول ساختمان مركزي با وسعت حدود457متر مربع به موزه صدف اختصاص يافت كه از آن سال تاكنون بنا بر سنت حسنه وقف اهداكنندگان ديگري از سواحل ايران از جمله دكتر محمد فرهاد رحيمي، بهروز اسلامي، عبدالله ميرشكاري، عليرضا رضائي، محمد ابراهيم كريم زاده تربتي، ناصر درمحمدي، محسن پيل پاي، رضا مؤمني فرد، سيد محمد حسني نيا، ابوالفضل عيديان، مرتضي كوشك باغي و.... جانوران دريائي تاكسي درمي شده، مجموعه صدف و حلزون و ... تقديم موزه آستان قدس رضوي نموده اند.

موزه صدف شامل دو بخش نرمتنان(صدف وحلزون) و جانوران دريائي تاكسيدرمي مي باشد كه از مجموع 1282 قطعه اهدائي«محمد سعيد فواد وهبه»حدود 400 قطعه از گونههاي مختلف به نمايش درآمده است. ماهي موميائي شدة شيطان دريا و جانوران تاكسيدرمي شامل:  ماهي فوگل، كوسه ماهي، لابستر، بچه تمساح، مارماهي، مادرميگو(ام الروبيان)، لاك لاك پشت، اسبك دريائي، ستاره دريائي، مرجان و ... از ديگر جانوران دريائي تاكسي درمي اين مجموعه مي باشند. اين مجموعه از نظر علمي و زيست شناسي بسيار مورد توجه است كه براي آشنائي بيشتر با اين گونه هاي نرمتنان و جانوران تاكسي درمي به معرفي آنها مي پردازيم:   

نرمتنان شاخه‌اي از جانوران هستند كه شامل پنج رده آمفي‌نورا،شكم‌پايان،ناوپايان،دوكفه‌ايهاوسرپايانهستند. حلزونها در رده شكم پايان مي‌باشند. آنها دريازي، ساكن آب شيرين ياخشكي‌اند. توده احشايي اصولا پيچ خورده است و درجه تابيدگي آن يكسان نيست. تحول بصورت تابيدگي بدون ترديد نوعي سازگاري با روش زندگي در حالبلوغ است. حلزونها با عقب كشاندن بدن به درون صدف از خود محافظت مي‌كنند و چون صدفيك دهانه بيشتر ندارد، بازشدن دهان و مخرج در يك جا نوعي مزيت محسوب شده و دهاننزديكتر به زمين خواهد بود. در عين حال با اين پيچيدگي قسمتهاي سنگين بدن از سر راهدور شده و روي قسمت عقبي بدن واقع مي‌شوند. در نتيجه مركز ثقل طوري جابجا مي‌شودكه حركت شكم پاي صدف‌دار آسانتر شود. بدن حلزون شامل قسمتهاي زير است:

سر : در سر چشم و يك يا دو جفت شاخك وجود دارد و داراي يك جفت بازوي حسي است

يك پاي شكمي و پهن عضلاني كه نوعي عملخزيدن را انجام مي‌دهد.

يك توده احشايي پشتي و گنبد مانند كه بيشتر اندامهاي داخليدر آن جاي دارند.

فضاي جبه همه حلزونهاي ساكن خشكي ازمحفظه آبششي به محفظه ششي تغيير يافته است و اين حلزونها از هوا تنفس مي‌كنند. پارهاي از اين جانواران، سازگاري مجدد با محيط آب يافته‌اند اما هنوز هم با شش تنفسمي‌كنند و براي گرفتن هوا بايد گاهگاهي به سطح آب بيايند.

عمرآنها بين 6 – 5 سال است و برخي تا 30 سال هم عمرمي كنند. اين جانوران، گوشتخوار، علفخوار يا انگل خوارند. زيست‌شناسان تا به امروز بيش از ۳۰ هزار گونه حلزون را شناسايي كرده‌اند كه در تمام زيستگاههاي آبييافت مي شوند اما تعداد محدودي از آنها درخشكي زندگي مي كنند. حلزونهاي يا بدون صدف اند يا صدف دار كه داراي گونه هاي متفاوتي مي باشند.

از انواع حلزونهاي  مجموعه ميتوان به حلزونهاي خاردار، پلكاني، عنكبوتي، چيني مانند، مخروطي و... اشاره نمود.

حلزون هاي خاردار(موريسيده):                                                      

       اين حلزونها تقريباً در همة جهان پراكنده اند. بيشتر در درياهاي گرم و كم عمق و اقيانوس آرام درمنطقه آمريكاي مركزي زندگي مي كنند. از مشخصه هاي شاخص آنها همان خارهاي زيباي روي پوسته است. از صدفها تغذيه مي كنند.  اين حلزونها با ترشح مادة زرد رنگي باعث تغييررنگ بنفش مي شوند كه در قديم از آنها براي رنگ آميزي استفاده مي كردند. موركس اريتروس توموس، موركس راموزوز، ، موركس پكتن، موركس راديكس، موركس ماگليورائي از نمونه هاي موجود در مجموعه است.

Murex Ramsus	Murex Erythrostomus		Murex Pecten
Murex Radix		Murex Maglivrayi

حلزونهاي پلكاني ( اپي تونيده)

          اين جانوران بيشتر به رنگ آلاباستر(نوعي گچ) هستند. حدود 200  گونه ازآنها شناخته شده اند. بعضي از اين نمونهجها بسياركمياب اند. آمئآماگنيفيكا، اپيتونيوم اسكالار از نمونه هاي آن در مجموعه است.

Amaea Magnifica

Epitonium Scalare

 حلزونهاي عنكبوتي

         10 گونة شناخته شده اين نوع منحصراً درآبهاي گرم اقيانوس هند و آرام زندگي مي كنند و گياهخوارند. نمونه فسيل شده اين حلزون در هاوايي بدست آمده است. از نمونه هاي آن در مجموعه مي توان به لامبيس لامبيس و لامبيس كروكاتا و... اشاره نمود.

Lambis crocata

Lambis lambis

            اين حلزونها بيشتر درحوزة اقيانوس هند و آرام يافت مي شوند. پوسته اي براق دارند. دو خانوادة سيپرائيده و اووليده نمونه هاي موجود در مجموعه اند. سيپرآ تيگريس، سيپرآ تالپا، سيپرآ تئولِرئي، سيپرآ سرئوس، سيپرآ آسلوس و سيپرآ كريبراريآ از خانوادة سيپرائيده و ولواولوا لينه ئوس و اوولااووم از خانوادة اووليده اند.

Cypraea tigris	Cypraea Talpa		Cypraea Teulerei
Cypraea cereus	Cypraea Asellus		Cypraea Cribraria
Ovula Ovum		Volvavolvalinaeus

      حلزونهاي مخروطي داراي پيچ خوردگيهاي پهني هستند كه به سمت نوك، پوسته جوانترمي شود. اكثراً گياهخوارند و برخي از كرمها و ماهيهاي كوچك تغذيه مي كنند.پس از شش سال به حداكثر رشد خود مي رسند. دربين اين گونه، حلزونهاي كوچكي به اندازه دانه برنج هم يافت مي شود. خطرناكترين حلزونها، حلزونهاي مخروطي استوايي اند كه توسط نيزه زهرآگين خودطعمه را از پا در مي آورند.زوبين حلزونمخروطي، عضوي است كه بعنوان زبان و دندان براي اين حيوان عمل مي كند. اين زوبينخاردار و تو خالي است و داخل گلوي حلزون قرار دارد. وقتي حلزون، طعمه اي را درنزديكي خود شناسايي مي كند، دهانش را به سمت آن بر مي گرداند. زوبين داخل گلو مملو اززهر است و با قدرتي زياد بسوي طعمه جهش مي يابد. اين زهر، فورا ماهي هاي كوچك رافلج مي كند بعد حلزون بوسيله زوبين خود طعمه را به داخل دهانش مي كشد. نيش حلزونمخروطي شبيه نيش زنبور است. محققان به اين نتيجه رسيده اند كه سموم موجود در زهراين حلزون به كاهش دردهاي عصبي چون سياتيك بسيار كمك مي كند. حلزونهاي مخروطي بيشتر در آبهاي كم عمق، روي ريفهاي مرجاني و زير تخته سنگها بسر مي برند. اين حلزونها داراي 4 زير شاخه تروخيده، كاليئوستوما، كونيده و ولوتيده است.

·    تروخيده: ساختمان پوسته مخروط و قسمت داخلي مرواريدي است. بيش از 1000 گونه آنها در درياهاي گرم و معتدل زندگي مي كنند. از نظرصنعتي مفيدترين گونة آن «تروخيلوس فيلوتيكوس» است كه از پوستة آن دردكمه سازي و از گونه هاي بزرگتر براي مصارف خوراكي استفاده مي كنند. تروخوس ليته آتا و كلانكولوس فارائونييوس نمونه هاي موجود در مجموعه است.

Trochus Lineata

Clanculus pharaonius

·    كاليئوستوما: پوسته اي سبك و براق با جلاي مرواريدي دارند. اكثراً در آبهاي سرد و عميق و ميان چمنهاي آلگي زندگي مي كنند. از نمونه هاي موجود در مجموعه مي توان به كاليئوستومافورموسنس، كاليئوستوماورئا تيگريس اشاره نمود.

Calliostoma Formosense

Calliostoma Maureatigris

·          كونيده: حدود 400  گونه از اين نوع شناخته شده اند كه بيشتر در درياهاي گرم و اقيانوس آرام و هند يافت مي شوند كه از انواع آن در مجموعه مي توان به كونوس اوليكوس، كونوس كنسُرس سُوِربي، كونوس ليتِرآتوس، كونوس تِكستيله و.... اشاره نمود.

conus aulicus

Conus Consors Sowerby

Conus Litteratus

Conus Textile

·       ولوتيده : نمونه هاي ولوتاجام تاچي و سيمبوليكا از اين خانواده در مجموعه موجود است.

Cymbiolcea

Volotajamtachi

 سرپايان (سفالوپداها)

سرپايان گروه بسيارپيشرفته اي از نرم تنان فعال و غارتگرند كه حدود 700 گونه از آنها شناخته شده اند و دردرياهاي فيليپين به فور يافت مي شوند و به 4 گروه تقسيم مي شوند:

سرپايان داراي بازوهائي در اطراف سر خود هستند كه از اين بازوها براي شنا، خزيدن و چسبيدن به سنگ و بدست آوردن طعمه استفاده مي كنند و از آنجا كه اين بازوها به دهان آنها مي رسد به آنها سرپايان گويند و دهان در وسط اين بازوها قرار دارد. در برخي از اين گونه ها روي بازوها، كلاهك هاي مكنده وجود دارد.

در بالاي راست روده داراي كيسه مركب هستند كه در نزديك مخرج باز شده و هنگام خطر با انقباض از آن جوهري خارج مي شود كه محيط را تيره و تار مي كند و مي تواند از دشمن خود فرار كنند. در برخي مثل گونه اسكوئيد و حتي اختاپوس، سلولهاي رنگين ستاره اي شكل وجود دارد كه اين سلولها تحت تاثير هورمون هاي جنسي يا انعكاس هاي عصبي بطور منظم منقبض و منبسط شده و رنگ حيوان را متناوبا تيره و روشن مي سازند. از مغز آنها به تعداد بازوها، اعصاب خارج مي شود و در دو طرف سر دو چشم بزرگ با ساختار كامل وجود دارد. داراي قلب 3 حفره اي و وجود هموسيانين يعني مس بجاي آهن در خون هستند و اين امر باعث شده كه رنگ خون آنها بجاي قرمز بصورت بيرنگ متمايل به آبي ديده شود كه اين سيستم گردش خون، انرژي بسياري احتياج دارد بطوريكه طول عمر آنها را بدليل اين مصرف انرژي بالا كوتاهتر مي سازد.

اين موجودات شكارگر شبانه هستند و لاروهاي آنها از پاروپايان و ديگر پلانكتونها و خرچنگ هاي كوچك و بزرگ و صدف هاي خوراكي و حلزون ها و ماهي هاي كوچك تغذيه مي كنند اما فك، شير دريائي و سمور آبي از آنها تغذيه مي كنند.

جنس ها در سرپايان جدا از هم اند. جنس نر(ناتيلوس)كوچكتر است و پوسته نمي سازد. ناتيلوسها درشب بصورت گروهي به سواحل مهاجرت كرده و از خرچنگهاي ريز و لاشة موجودات بوسيلة زبان دندان دارخود تغذيه  مي كنند.

آرگوناتا مؤنث است و داراي پوسته بسيار نازك و قايق ماننديست كه با آن شنا مي كند و تخمهاي خود را در آن نگهداري مي نمايد. تخمهاي آنها بزرگ و داراي زردة زياد است و نوزاد آنها فاقد مراحل لاروي بوده و مشابه جانور بالغ اما مينياتوري آن مي باشد.

بخاطردرصد بالاي پروتئين موجود در گوشتشان، استفاده ازجوهرشان درصنعت و داروسازي و داشتن مواد معدني مثل كلسيم در صدف داخلي يك محصول صادراتي قابل توجهي است.

از نمونه هاي موجود در مجموعه مي توان به آرگوناتا رنودوزا و ناتيلوس پمپيلوس اشاره نمود.

Argunata Renuduza

Nautilus Popilius

يكي از رده‌هاي جانوران نرم‌تن دريازي هستند كه حدود ۲۰۰ گونه از آنها شناخته شده است. صدف آنها لوله‌اي شكل و از هر دو طرف باز است. دنتاليوم ورندي يكي از نمونه هاي اين گونه در مجموعه صدف است.  

تصوير

 صدف ها يا دوكفه ايها

      نرم تنان اين رده با نام پلسي پودا «pelecypoda» خوانده مي شوند كه دربردارنده گونه هاي زيادي از دوكفه ايهاي خوراكي و گوش دريا هستند. دو كفه ايها پوسته اي دو تكه دارند. كفه ها در اين جانوران ازپشت با رشته اي انعطاف پذير بهم متصل اند كه باز و بسته شدن آنها را به عهده دارند. دوكفه ايها فاقد سرو دندانهاي رادولا هستند. تغذيه آنها ازجانوران كوچك ميكروسكوپي است. اين جانوران 20000 گونه اند كه پس از حلزون ها بزرگترين ردة نرم تنان مي باشند. از اين تعداد حدود يك سوم در آبهاي شيرين و بقيه دردرياها زندگي مي كنند. بسياري از گونه هاي آنها به علت خوراكي بودن و بعضي بخاطرتوليد مرواريد ارزش زيادي دارند. دوكفه ايهاي شانه مانند، قلبيشكل، غولپيكر، اويسترهاي خاردار از نمونه هاي موجود در مجموعه است.

         با چند صد گونة خود گسترش جهاني دارند برخي نمونه هاي شمالي آن داراي ماهيچه هاي خوشمره اي هستند به همين جهت به مقدار زياد صيد مي شوند. اغلب در آبهاي سواحل شرقي امريكا، ژاپن و حوزه هاي هند و آرام يافت ميشوند. بعضي از گونه ها داراي يك رديف چشم خوشرنگ در امتداد لبة غشاء خود مي باشند كه با آنها قادرند دشمنان خود را تشخيص داده و بگريزند. حركتاين جانوران مارپيچي است كه با بازوبسته شدن شديد كفه ها صورت مي گيرد. از انواع آن ميتوان به كلاميس سويفتي، آرگوپكتن ايراديانس، كلاميس سنتيس، گلُروپاليوم، نودي پكتن نودوس اشاره نمود.

Chlamys Swifti	Argopecten Iradians		Chlamys Sentis
Noipecten Nodus		Glorpallium

دو كفه ايهاي غول پيكر(تري داكنيده)

        از نرمتنان پوسته دار بسيار بزرگ اند كه در ريفهاي مرجاني حوزة افيانوس هند و آرام زندگي مي كنند. آنها خوراك خود را از آلگهايي كه بصورت گروهي بر غشاء خود جانور زندگي مي كنند؛ تأمين مي نمايد. درون اين صدف ها گاه مرواريدي به اندازة توپ گلف يافت مي شود كه ارزش چنداني ندارد. از انواع آن مي توان به      تري داكناجيگاس، تري داكنااسكواموزا و... اشاره كرد.

Tridacna Jigas

Tridacna Squamusa

دو كفه ايهاي قلب مانند(كاردي ايده)

       جانوران بسيار چابك با رنگهاي متنوع، رشد سريع و اشكال گوناگون هستند. آنها بوسيلة پاي طويل، خميده و انگشت مانند خود چند دسيمتر حركت مي كنند. بعضي از آنها ارزش غذائي دارند كه توسط انسان صيد مي شوند و تعدادي ديگر نيز طعمة ماهيها مي شوند. از گونه هاي آن مي توان به كارديوم كاستاتوم، ديسكورس ليراتا، نموكارديوم بيجي و كارديوم كارديسا اشاره نمود.

Cardium Costatum	Discorslyrata
Nemo Cardium Bechei	Cardium cardissa

      حدود 40 گونه از اين نوع دوكفه اي شناخته شده است. اين جاندار مي تواند با چرخاندن پاهاي قويش به آساني خود را در بين ماسه ها مدفون سازد و به سرعت حركت كند. بعضي از آنها خوراكي هستند و از بعضي بعنوان طعمه براي صيد ماهي در غلاب ماهيگيري استفاده مي شود. از انواع آن  مي توان به سُلنيده اشاره كرد.  

 

Spondylus Regius		Spondylus Princeps

اين جانوران داراي لولاي خاص، خارهاي طويل و زوائدي در پوستة خود هستند كه بخاطر پوستة رنگارنگ خود جالب توجه هستند. اكثراً درآبهاي گرم و عميق زندگي مي كنند. از انواع آن مي توان به اسپونديلوس رگيوس، اسپونديلوس پرنسپس و اسپونديلوس امريكانوس اشاره كرد.

Spondylus americanusus

       گوش دريا ازنرم تنان شكم پا از جنس «Haliotis» با پاى بزرگ مسطح و پرماهيچه است كه با آن خود را محكم به تخته سنگ ها مى چسبانند و بوسيله جريان آبي كه از زير لبة پوسته به داخل كشيده شده و پس از عبور از برانشيها دوباره از سوراخهاي پوسته خارج مي گردد؛ تنفس مي كنند. پاي گوشتي آن يك منبع غذائي بسيارلذيذ و صدف آن منبع گرانبهايى براى تهيه گوشواره، دكمه و نظاير آن بشمار مى رود. گوش دريا درسرتاسر جهان فقط درآبهاى سرد كه مقدار زيادى اشنه دارند؛ زندگى مى كنند. در واقع اشنه غذاى مورد علاقه آنها است. از انواع آن ميتوان به هاليوتيس كروگاتا، هاليوتيس پولچريما و هاليوتيس آسيميليس و هليوتيس كراچرودي اشاره نمود.

Haliotis Crrugata	Haliotis Pulcherrima
Haliotis Assimilis	Haliotis Cracherodi

       خارپوستان گروهي از جانوران دريازي هستند. يك پوستة سفيد و نازك، اسكلت سخت آهكي داخلي را مي پوشاند كه ممكن است روي آنها تيغه هائي باشد. اسكلت آهكي داخلي و دستگاه گردش آب سلومي دارند. سيستم گردش آب شبكه اي از كانال هاي هيدروليكي منشعب شده به گسترة پاهاي لوله اي است كه در حركت، غذا خوردن و تبادل گاز ها كمك مي كنند. در حدود 6500 گونه از خارپوستان وجود دارد كه بيشتر در آبهاي كم عمق سراسر جهان پراكنده هستند اما ستاره هاي ظريف در عمق دريا زندگي مي كنند. توتيا، سكه و ستاره دريايي نمونه هايي از خارتنان اين مجموعه بشمار ميروند. 

توتياي دريايي«sea_urchin»

توتيا ازخانواده خارپوستان است و در تمام اقيانوسهاي جهان زندگي مي كند. توتياي دريائي بازو ندارد اما داراي 5 رديف پاهاي لوله اي براي حركت آرام است. دهان يك توتياي دريائي توسط ساختارهاي آرواره مانندي براي خوردن«sea-weeds» و ديگر غذا هاي حلقه دار است. بدن جانور زندة آن از تيغهاي بلند و متحرك بنام «تيست» پوشيده شده است. قطر توتيا بين 12 – 5 سانتيمتر است و در تمام اقيانوسهاي جهان يافت مي شوند.

       «sand dollar» يا سكه دريائي از خانواده خارتنان بصورت پهن و صفحه اي شكل هستند.

ستاره دريايي (Asteroidea) جانوريابتدائي است كه در شاخة خارپوستان و ردة ستاره سانان طبقه بندي مي‌شوند. عموماً گوشتخوار و از صدفهاي پوسته دار و حلزونها تغذيه مي كند اما بعضي از آنها گياهان كوچك يا ريزه هاي غذاي بستر دريا را مي خورند. حدود 3 تا 5 سال عمرهم مي كند. داراي بدني با تقارن شعاعي و 7ـ5 بازو كه از صفحة مركزي آنها منشعب مي شود. در زير سطح بازوها، پاهاي لوله اي قرار دارد كه هر پا مي تواند مانند يك صفحه مكنده عمل كند. ستارة دريائي پاهاي لوله اي را به سنگها مي چسباند تا بتواند به آرامي به اطراف حركت كند همچنين از آنها براي گرفتن شكار نيز استفاده مي كند. ستاره دريائي قدرت ترميم بالائي دارد و مي تواند بازوان از دست رفته را دوباره بسازد. ستاره هاي ظريف به تعداد زياد در بستر درياها و تا عمق 2500 متر يافت مي شوند.

            بزرگترين و بيشترين خانواده سخت پوستانيعني انواع خرچنگها(crabs)، ميگوها(shrimps)، لابسترها(lobsters) و شاه ميگوي آب شيرين (crayfish) همگي متعلق به تيره ده پايان مي باشند.

 بدن آنها مركب از سرـ سينه(cephalothorax) و شكم(abdomen) كه هر كدام از بندهاي مشخص تشكيل شده است، مي باشد. داراي بدنهايي با سه قسمت سر، سينه و شكم هستند. همه گونه هاي آن به استثناءخرخاكيهاو خانواده اش درآب زندگي مي كنند.

حدود 32000 گونه مختلف از سخت پوستان شناخته شده اند كه در سراسر دنيا يافت مي شوند. بزرگترين سخت پوستان جهان خرچنگهاي عنكبوتيبزرگ اقيانوس آرامشمالي هستند. ميگوها، لابسترها و شاه ميگوي آب شيرين داراي شكم تكامل يافته تري نسبت به ساير گونه ها مي باشند،اين بخش(شكم) در زير راسته خرچنگهاي حقيقي(Brachyura)تحليل رفته و بقايايي از آن در زير سرـ سينه مشاهده مي شود.

        لابسترها نوعي از سخت پوستان عالي هستند كه به جهت گوشت لذيذ، پروتئين زياد، چربي كم و دارا بودن انواع ويتامينهاي B12، B6،B3 ، B2، A، فسفر، آهن وكلسيم در بازارهاي جهاني محصولات دريايي از ارزش ويژه اي برخوردارند. آنها در طول رشد خود به فواصل معين پوست اندازي مي كنند و توانايي ترميم و بازسازي خود را دارند. در محيط هاي صخره اي و سنگلاخي زندگي مي كنند و درطول روز درخلال سنگلاخها و شكافها مخفي شده و شبها از پناهگاه خود خارج مي شوند و به گردش و شكار مي پردازند. تغذية لابسترازحلزونها، نرمتنان، سخت پوستان كوچك و ماهي مي باشد. دشمن اصلي آنها برخي از انواع ماهيان، لاك پشتهاي دريايي، مارهاي آبي، پستانداران آبزي و انسان است.

پراكنش آنها از نواحي زيرقطب تا مناطق گرمسيري و حداكثرتا عمق500  متري مي باشد. از انواع آن مي توان به لابسترهاي خاردار(Sping lobsters) يا صخره اي(Rock lobsters) اشاره نمود.

مادر ميگو (omorobiyan)
تابلو انواعي از خرچنگ ها
لابستر«lobster» -- ››

مرجانها

مرجانها را مي توان مرز بين حيوانات وگياهان دانست كه معمولاٌ بصورت اجتماعي در آبهاي شور زندگي مي كنند و حدود 25 درصد از زندگي در دريا را در خود جاي داده اند. باجلبك هاي سبز تك سلولي نيز زندگي مي كنند و حيات بسياري از گونه‌هاي ماهي‌ها به مرجان‌ها وابسته است چونمرجان‌ها محلي براي پنهان شدن و اسكان و نيز ذخيره غذا براي ماهي‌ها ايجاد مي‌كنند. اجزاي مرجان عبارتست از يك پوليپ شقايق مانند كوچكي كهداراي شاخكهاي كوتاه و عضلات مختصر و فاقد صفحه پايي است و در يك جام سنگي زندگي مي‌كند.مرجان ها هم توليد مثل جنسي دارند و هم غير جنسي. در توليد مثل غير جنسي از طريق جوانه زدن اين كار انجام مي گيرد بطوريكه ثابت در كنار يكديگر قرار گرفته يا در مجاورت همديگر قرار مي گيرند و تشكيل ريفهاي مرجاني يا كلني مي دهند. ساختمان بدن مرجانها كلسيتي يا سيليسي است. مهمترين چيزي كه نياز دارند نور كافي و دماي 20 درجه سانتيگراد يا گرمتر است. اين جانوران به احتياج دارند. ساكن مناطق كم عمق دريا هستند در اطراففلوريد، هند غربي و درياي مرجان هاوايي، فليپين تا استراليا و آفريقاي شرقي به فراواني يافت مي شوند.

از انواع مرجانها مي توان به مرجان شاخه گوزني و مرجان مغزي شكل اشاره نمود.

·          مرجان شاخ گوزني:در شرايط مناسب اين مرجان مي‌تواند در هر سال10سانتيمتر رشد كند.مرجانهاي شاخ گوزني در آبهاي كم عمق زندگي مي‌كنند و نوك شاخ هاي آنها در مسير جريانموجها قرار مي‌گيرند.

·          مرجان مغزي شكل: بيشتر مرجانها از تعداد زيادي پوليپهاي جدا از همتشكيل مي‌شوند. هر كدام از اين پوليپها حلقه‌اي از شاخكهاي مخصوص خود دارند.پوليپهاي اين مرجانها به شكل خطوط مارپيچ بلند به همديگر متصل شده‌اند. هر چند كههر پوليپ مرجان مغزي شكل دهان مخصوص خود دارد اما شاخكهاي و پوليپ كناري او مشتركاست. مرجانهاي مغزي شكل به آهستگي رشد مي‌كنند و مي‌توانند در مقابل امواج كوبندهمقاومت كنند.

اسفنج ها شامل حيوانات دريايى از شاخه پوريفرا ( porifera ) هستند و جزء جانداران ابتدايى مى باشند. نياكان اوليه آنها كوآنوفلاژله ها ( choanoflagellate ) از آغازيان آبزى بوده كه تشكيل كلنى داده و بعد بصورت سلولهاى يقه دار در اسفنج ها ظاهر شده اند.در بدن يك اسفنج بافت يا اندام وجود ندارد بجاى آن هر يك از سلولها مسئول فعاليت هاى خاصى براى زنده نگه داشتن اسفنج ها هستند. بعضى از اسفنج ها بر روى صخره ها     مى رويند و رنگ هاى درخشانى دارند و بعضى از اسفنج ها شبيه گلدان هستند. اندازه آنها از چند ميليمتر تاچندين متر تغيير مي‌كند. رنگ اين جانوران نيز گوناگون است و از خاكستري تا قرمز،نارنجي، آبي، بنفش و سياه تفاوت دارد. اسفنجها در آبهاي شور و اعماق مختلف دريايافت مي‌شوند و تنها يك راسته از اين جانوران درآب شيرينزندگي مي‌كند. توليد مثل آنها از راه جنسي و غيرجنسي است. توليد مثل غيرجنسي از راهجوانه زدن و توليد مثل جنسي از راه تركيب تخمك و اسپرماتوزوئيد صورتمي‌گيرد.

1. رده اسفنجهاي آهكي با اسپيكولهايي از جنسكربنات كلسيم مانند لوكوسولينا.

2. رده اسفنجهاي شيشه‌اي با اسپيكولهاي 6 محوري سيليسي.

3. رده دمواسپونژيا متشكل از تارهاي اسپونژين يا اسپيكولهاي سيليسي و يا هردو.

4. رده اسكلرواسپونژيا با اسكلت داخلي آن مشابه با اسفنجهاي معمولي.

اين اسفنجها بصورت توده‌هاي نامنظم رشد مي‌كنند،بزرگي آنها به اندازه مشت گره كرده انسان است. پاره‌اي به رنگ زرد يا قهوه‌اي هستندو برخي ديگر چون در مجاورتنور آفتابقرار گيرند، رنگ سبز بخودمي‌گيرند. پيدايش رنگ سبز به علت وجودجلبك است كه درونمزانشيم اسفنجهاي آب شيرين زندگي مي‌كنند.

          ماهي شيطان دريا از خانواده ماهيان سيراتيده «CERATIDAE» در زبان يوناني بمعني شاخدار و از گونه پديكولاتي«PEDICULATI»است كه در عمق آبها زندگي مي كند.جنس مؤنث آن داراي بدن كشيده وفشرده و دهان تقريباعمودي با دندانهاي متوسط مي باشد.اين ماهي براي گرفتن طعمه تكه استخواني درازدر جلو ازروي پوزه واز بين چشمها بيرون مي آورد درنمونه هاي بزرگتر پس از جمع كردن آن، بر پشت ماهي گسترش مي يابد.دو يا سه اندام ثانوي جسمي در پشت و در جلوي بالة نرم پشتي قرار دارد.تمام سر،بدن و باله قهوهاي  پر رنگ يا مشكي است.معمولا داراي عضو تابناك هستند و بين21_ 20 مهره دارند.طول جنس مادة اين ماهي به 145 س.م هم مي رسد و جنس مذكر آن ريزاندام وكوچك تقريباً به طول 16 س.م است كه بصورت انگل خود را به حفرة آبشش، بدن يا سر جنس مونث مي چسباند. اين نوع ماهي كيفيت غذايي يا تجاري ندارد و تقريباً در بيشتر مناطق اقيانوس اطلس،آرام،هند ودرياهاي جنوبي يافت مي شود.اين ماهي را آقاي دكتر محمد فرهادرحيمي سال 1349 شمسي از فرانسهخريداري و در سال 1378 به موزة آستان قدسرضوي اهداء نموده است. 

 

              بطور كلي موميائي كردن در مصر مخصوص فرعون و روساي بزرگ معابد وثروتمندان بود به اين ترتيب كه براي جلوگيري از فساد جسد ابتدا هرچه در سينه، شكم و جمجمه بود خارج مي كردند، تخم چشمهارا بيرون مي آوردند و جسد را مدت چهل تا شصت روز در آب نمك غليظمي خواباندند بعد از آن حفره‌هاي بدن و چشم را ازنطرون (كربنات دوسديم هيدارته) پرمي كردند. متخصصين مومياكار امروزي عقيده دارند كهمومياكاران مصري روغن كرچك يا كنجد را نيز به (نطرون) مي‌افزودند وآنگاه جسد را در يك اطاق گرم قرار مي دادند تا رطوبت آن كم شود سپس با نوارهاي پهني كه روي آن را موميا (قير طبيعي) ماليده بودند؛ سراپاي جسد را نوارپيچ مي كردند. جسد فرعون و روساي معابد و اغنياء را در هفت لايهنوارپهن مي‌پيچيدند و سپس دفن  مي كردند.

تاكسيدرمي

     تاكسيدرمي يك واژه يوناني مركب از دو جزء Taxi بمعني آراستن و Derma بمعني پوست است كه در زبان فرانسه به آن آمپاياژ بمعني پركردن بدن پرنده از پوشال و در فارسي به آن آمپايه كردن مي گويند.

در اصطلاح به هنر شكل دادن پوست جانور به حالت طبيعي، تاكسيدرمي گويند كه شامل پنجمرحله مي باشد:

جدا كردن پوست پرنده به روش صحيح ونمك سود كردن پوست با مواد شيميائي نگهدارنده و ضد آفات، مواد لازمعبارتند از : اسيد فرميك ، اسيد سولفوريك ،آلوم كروم ، نمك ، زاج ، فرمالين ، براكس (ناتريون تترا برات)، جوش شيرين سپس تميز كردن پوست كه شامل تراش دادن و زدودن مواد غير پوستياست بعد شستشو با آب ولرم و مواد شوينده نظير پودر رختشوئي و مايع صابون و... در كل اين اعمال موجب حفاظت پوست در مقابل نفوذ باكتريها و آفاتمي گردد .

2. مرحله دوم قالب گيري و پوست كشي رويقالب

3. حالت دادن به پرنده: شكل دادن به نمونه با توجه به حالتهاي مختلف پرندگان در طبيعت كهمعمولاُ نبايد بيش از 12 ساعت با مونته كردن پرنده وقفه ايجادشود.

4. چشم گزاري: انتخاب چشم مناسب با توجه به شكل، رنگ و اندازه طبيعي چشم وقرار دادن آن در جاي خود.

5. ساخت پايه مناسب و نصب پرنده روي آن

ساخت زيستگاه مصنوعي براي قرار گرفتن نمونه در ان با توجه به وضعيتطبيعي و پوشش گياهي مناسب با زيستگاه پرنده و بالاخره نصب پرنده روي پايه.

تاكسيدرمي به روش هاي مختلف انجام مي شود:

ماهي شكم دار فوگل تاكسيدرمي
ماهي خاردار فوگل تاكسيدرمي	گربه ماهي تاكسيدرمي

كوسه ها از آبزيان نسبتاً بزرگي هستند كه به غارتگران بيرحم مشهور شده اند. اين موجودات به پالاينده هاي درياها و اقيانوس ها معروفند. تحقيقات اخير نشان داده است كه اجداد كوسه ها در 450 ميليون سال قبل يعني قبل از دوران دايناسورها مي‌زيسته‌اند‏ و در اكوسيستم هاي دريايي بالاترين سطح زنجيرة غذايي را به خود اختصاص داده اند. كوسه ها همانند جديدترين اختراعات بشر داراي مهارت ها و توانايي هاي بالايي در بدن خود هستند. آنها نخستين بار بيش از ۴۰۰ ميليون سالپيش شكل گرفتند و در ۱۰۰ ميليون سال اخير به ندرت دستخوش تغيير و دگرگوني شده‌اند. اين شكارچيان حيرت‌انگيز با خوردن موجودات ضعيف و زخمي در بالاي چرخه غذايي دريايي قرار مي‌گيرند. آنها با اين كار به حفظ تعادل در سيستم طبيعت كمك مي‌‌كنند.

آنها كهمتكي به  حس شنوايي مخصوصشان براي گرفتن شكار هستند. كوسه‌ها مخصوصاً به ارتعاشات با فركانس  پايين كه از طرف شكار منتشر مي‌شوند، حساسند مي‌توانند ارتعاش صدا را درفاصله‌اي بيش از ۳۰۰۰ پا تشخيص دهند. كوسه‌ها مي‌توانند يكقطرهٔ خون را در ۲۵ گالن آب تشخيص دهند.

كوسه‌ها منافذي كوچك براي جذب سيگنال‌هايالكتريكي كه در هنگام حركت حيوانات ايجاد مي‌شود؛ دارند. اين منفذها مانند يك حساضافي مي‌مانند كه به كوسه‌ها در يافتن شكار كمك مي‌كند، حتي اگر اين موجود در زير شن‌ها مخفي شده باشد .

كوسه‌ها بطور مداوم دندان‏هايشان را استفاده مي‌كنند و از دست مي‌دهند.برخي از گونه‌ها در طول عمر خود نزديك به ۳۰ هزار دندان درمي‏آورند. عمل جايگزينيدندان در اين جانوران دريايي هميشه رخ مي‌دهد. هريك از دندان‌هاي كوسه در رديفيواقع شده است كه با شكستن يكي، ديگري جايگزين آن مي‌شود. وجه تمايز كوسه‌ها از ديگرحيوانات بجز دندان‌هاي آن‌ها در اسكلتشان است. اسكلت كوسه‌ها بجاي استخوان، ازمادهٔ غضروفي انعطاف پذيري است و چون غضروف از استخوان سبكتر است بنابراين كوسه‌هابراي شنا كردن نسبت به يك ماهي استخواني انرژي كمتري مصرف مي‌كنند. پوست سختي تمامبدن كوسه را پوشش داده است و فلس هاي خميده‌اي كه جهت آن‌ها به عقب است، پوست را بهسختي يك ورق سمباده مي‌كنند كه كوسه را از آسيب محافظت مي‌نمايند همچنين اينفلس‌ها هنگامي كه كوسه در حال شنا كردن است نيروي مقاوم آب را كاهش مي‌دهند.

انواع كوسه ماهيهاي تاكسيدرمي شده و فك كوسه ماهي

منابع و مآخذ:

* آبوت، آر. توكر (1357). دوكفه ايها و حلزون هاي دريائي. ترجمه دكتر منوچهر مهرنوش. انجمن ملي حفاظت منابع طبيعي و محيط انساني.